Interview,  Kick ass ladies,  Knowledge

Vera Pauw: grondlegster, doorzetter, maar géén ontwikkelingscoach

Op het moment dat Vera Pauw op mijn Skype-scherm verschijnt, heeft ze er net een flinke reis op zitten. Ze is aangekomen in Frankrijk na een vlucht met de gehele selectie en staf van de Thaise vrouwenvoetbalploeg en verontschuldigt zich: “ik heb wel een kleine jetlag, hoor.” Aan mij de taak om deze technisch adviseur, pionier en grondlegster wakker te houden, dus, en haar eens het hemd van het lijf te vragen.

Zou je wat over jezelf kunnen vertellen?
Ik ben Vera Pauw, ik ben nu technisch adviseur van het vrouwenvoetbalteam in Thailand. Ik heb 14 jaar in het Nederlands elftal gespeeld en 89 interlands op mijn naam staan (destijds een record, mannen en vrouwen). Toen ik in 1998 stopte ben ik samen met mijn man, Bert van Lingen, naar Schotland gegaan. Hij werd assistent van Dick Advocaat en ik werd gevraagd om technisch directeur en bondscoach van het Schotse vrouwenvoetbal te worden. Dat heb ik 6 jaar gedaan. Vervolgens ben ik eind 2004 aan de slag gegaan in Nederland. Daar heb ik maatregelen genomen om een andere sfeer te krijgen. We gingen van amateurveldjes zonder licht naar het spelen in stadions en gingen een intensief programma draaien om speelsters stap voor stap belastbaarder te maken. De beste meiden gingen in jongensdistricten spelen. In de talententeams konden ze de laatste stap maken tussen gemengd voetbal en de eredivisie, die we hebben opgezet in 2007. Ons grote succes was in 2009, waar we als veruit het laagst geplaatste land (FIFA ranking #25) en met 21,3 gemiddeld het jongste team – Daphne Koster tilde die leeftijd nog een beetje omhoog – de halve finales hebben bereikt. En dat was wel de aanzet voor het huidige succes. Van anonieme speelsters waren we ineens helden, en opeens keken er 2 miljoen mensen naar de wedstrijden.

In maart 2010 ben ik weggegaan, omdat het niet lekker liep met de KNVB. Als pioniers succes hebben, dan gaan anderen ermee lopen. Er wordt gezegd dat ik me met alles ging bemoeien, maar het was andersom. Anderen gingen zich met ons bemoeien. Ik trachtte duidelijk te maken dat de structuur nog te fragiel was om zonder kennis ervan opportunistische wijzigingen aan te brengen, omdat wij dit al 25 jaar heel gedegen hadden opgebouwd.

In de zomer 2010 zijn mijn man en ik naar Rusland gegaan. Mijn man als technisch directeur en assistent van Dick Advocaat en ik als technisch directeur van het vrouwenvoetbal. Hoe we dat voor elkaar hebben gekregen weet ik nog steeds niet, haha. In maart 2014 ben ik naar Zuid-Afrika gegaan. En daar hebben we ons in 2016 geplaatst voor de Olympische spelen. Dat was fantastisch. In 2018 heb ik een seizoen de Houston Dash in de Amerikaanse profleage, NWSL, gecoacht. Inmiddels werk ik in Thailand als technisch adviseur van het vrouwenteam in de voorbereiding op het WK.


En is het Thaise voetbal anders dan het Nederlandse voetbal?
Op het moment dat die fluit gaat is het natuurlijk precies hetzelfde. Maar het is een hele andere achtergrond en structuur. Het grootste probleem is om een geplande voorbereiding neer te zetten. Dat zijn ze hier niet gewend. Alleen al het voorbereiden van trainingen is iets nieuws.

Omdat de faciliteiten daar minder zijn?
Nee hoor. Alle faciliteiten zijn er. Het heeft te maken met ervaring. De faciliteiten zijn fantastisch. Prachtige velden, een prachtige gym. Alle mogelijkheden, speelsters die veel bij elkaar zijn. Echt alle mogelijkheden om optimaal te ontwikkelen. Alleen je moet wel weten wat je doet en hoe je voorbereidt. Daarvoor hebben ze mij aangesteld.

En dat bevalt goed tot nu toe?
We gaan het zien op het WK! Het is een land in ontwikkeling. Je moet er nog niet te veel van verwachten. Op 11 juni spelen we onze openingswedstrijd tegen Amerika.

Jij bent natuurlijk de eerste vrouw die de KNVB-cursus betaald voetbal heeft gehaald. Ik ben zelf sinds dit jaar ook een voetbalcoach van het vierde herenelftal van mijn vereniging. Net een iets ander niveau.
Accepteren ze je?

Ja! De eerste keer dat ik aan kwam lopen waren er wel wat grote ogen. Die waren een dame niet gewend. Maar het lijkt mij wel makkelijker om mannen te trainen, omdat ik het idee heb dat die kritiek beter kunnen hebben. Ervaar jij dat ook zo? Of juist niet?
Ik denk dat het meer te maken heeft met of mensen zijn opgegroeid met goede coaches. Als je altijd de beste bent geweest en nooit ergens op werd aangesproken, en dat gebeurt opeens wel, dan is dat moeilijk. Maar als meiden met jongens opgroeien is er geen enkel verschil tussen mannen en vrouwen. Het grootste probleem in de jeugd is dat de beste meiden gepamperd worden. Terwijl je de beste juist moet aanspreken op meer verantwoordelijkheden.

Is dat ook één van de eigenschappen die jou zo ver gebracht heeft?
Ik ben opgegroeid als een jochie en ik reageer op wat ik zie. En dat doe ik heel doelgericht. Zonder aanziens des persoons. Daarin is geen verschil tussen mannen en vrouwen. Mensen vinden het moeilijk dat ik niet als een vrouw coach. Ik coach gewoon zoals ik ben. Ik pamper niet, maar geef ze een schop onder hun kont als het nodig is.

Dat heeft je wel ver gebracht, uiteindelijk.
Ja, maar mensen vinden het toch heel moeilijk om mij te plaatsen. Ik hoor vaak dat mensen mij achter mijn rug om bitchy noemen. Dan zeg ik: als ik een man was geweest, hadden mensen gevonden dat ik goed weet wat ik wil. Maar omdat ik een vrouw ben, word ik bitchy genoemd. En voor dat woord is niet eens mannelijk equivalent. Dat zegt al genoeg.


Waarom heeft het voetbal juist vrouwen nodig?
Sport leunt op z’n voormalige atleten. De stappen vooruit, de inhoud van de sport, die worden gemaakt door ex-atleten. Ook in het vrouwenvoetbal. Sinds 2000 zijn alle grote vrouwenvoetbaltoernooien gewonnen door teams met een vrouw als coach. Op 1 na dan, Japan in 2011. Maar alsnog wordt het niet gezien als pré om een vrouw aan te stellen. Afvallers uit het mannenvoetbal gaan namelijk voor de ervaring, of als opstapje naar het mannenvoetbal, vrouwen coachen. En goede mannelijke coaches als Dick Advocaat, Louis van Gaal en Guus Hiddink gaan geen vrouwen coachen. Natuurlijk doen de beste vrouwen het dan beter in het vrouwenvoetbal dan die mannelijke afvallers. Die vrouwen gooien hun hele hart, ziel en zaligheid in het spel. Eerst als speler, dan als coach. Die doen gewoon net een stapje verder en hebben beter inzicht in het spel. Dus ja, we hebben zeker vrouwen nodig.

Wat heeft voetbal jou gebracht?
Voetbal heeft me alles gebracht, zowel in positieve als in negatieve zin. En niet in de laatste plaats m’n man. Hij was eerst mijn coach. Daarna ging ik stage lopen bij de KNVB en werd hij mijn collega. Toen bleek hij opeens een mens te zijn, en ook nog eens een heel mooi mens. Hij is toen gestopt met coachen. Die machtsverhouding vond hij niet goed. Ik snapte dat toen niet, maar hij heeft dat heel goed gezien.

Wat kunnen wij als een vrouw nog leren van mannen in deze voetbalwereld?
Het gebruikmaken van het old boys network. Er zijn wel allerlei netwerken waarin vrouwen elkaar ontmoeten, maar zo’n netwerk heeft geen macht als je de macht niet in handen hebt. Als er ergens een vrouw wordt aangesteld, is de eerste vraag: waarom een vrouw? Als er een man aangesteld wordt, is die vraag er nooit. In een kamer vol vrouwen wordt de opmerking gemaakt dat het alleen maar vrouwen zijn. In een kamer met alleen maar mannen maakt niemand een opmerking dat er geen vrouw is. Daar hebben we mee te dealen. Mannen hebben de macht in handen. En die zullen hun ogen moeten openen voor die machtsverhoudingen. Zolang dat niet gebeurt, zal iedereen het keer op keer normaal vinden dat er een onervaren, vaak lager opgeleide man wordt aangesteld en niet de internationaal ervaren vrouw, die zich met prestaties heeft bewezen.

We wisten: nu gaan de levens van duizenden meisjes veranderen


Er valt nog veel te winnen op dat gebied.
Er is alles te winnen. We zijn nog niet zo ver, hoor. Alle aanstellingen in het vrouwenvoetbal worden gedaan door mannen die aangesteld zijn voor het mannenvoetbal. Daar is al de eerste stap te zetten: stel een vrouwelijke technisch directeur vrouwenvoetbal aan.

Terug naar jouw carrière. Als je terugkijkt op wat je nu hebt bereikt, waar ben je dan het meest trots op?
Er zijn drie dingen die er bovenuit springen. Als eerste de kwalificatie voor het EK 2009, voor het eerst sinds 25 jaar. Die hele aanloop, die hele ongelooflijke prestatie, dat was echt topsport. Van de hoogste plank. We waren verreweg het laagst geplaatste team en verreweg het jongste. En dus ook nog eens debutant. Alles was nieuw. Maar wij hadden al met de loting voor ogen: wij gaan de halve finale halen. En dan moet je dat heel gericht aanpakken. We hebben niets aan toeval overgelaten.

Hoe heb je dat gedaan?
We hebben bijvoorbeeld gezorgd dat die meiden niet ineens overladen werden door pers. We hebben een halfjaar op penalty’s geoefend, want we wisten dat het in de kwartfinale op penalty’s aan zou komen. Vrije trappen heb je bijvoorbeeld ook enigszins in de hand. Ook het spelsysteem hebben we heel gericht gekozen. Wat kunnen we wel, wat kunnen we niet? Ons systeem was: de tegenstander niet laten scoren en zelf zorgen dat je als collectief naar voren gaat, zodat je niet uitgecounterd kan worden. Als we daar iets aan gingen veranderen, stonden we in oefenwedstrijden opeens weer tegen een achterstand aan te kijken. Zo kwamen we met elkaar op het systeem dat voor ons het meest effectief was. En dat was niet het mooiste om te zien, al stonden wij na de groepsfase op de 3e plaats in het aantal doelpogingen dat we hadden gedaan. Maar ons enige doel was die halve finale halen. Dan zouden we de A-status krijgen en zou de eredivisie niet opgeblazen worden. Dit was echt voor de toekomst van de volgende generaties. Anders was deze volgende generatie geen kampioen geworden.

Het tweede waar ik trots op ben is mijn tijd als bondscoach in Zuid-Afrika. In het hol van de leeuw bij Equatoriaal-Guinea, die alles doen wat god heeft verboden, wonnen we met 1-0 en plaatsten we ons voor de Olympische Spelen. We wisten: nu gaan de levens van duizenden meisjes veranderen. Omdat er nu iets is om naar toe te streven. Die meiden worden er beter van, hun communities worden er beter van, de families worden er beter van. Dat was veel meer dan alleen de Olympische Spelen halen. Dat kunnen wij ons niet voorstellen.

Waar ik ook heel trots op ben is de emancipatieprijs die ik heb gekregen. Ik ben de enige vrouw uit de sport die de Emancipatieprijs heeft gekregen (noot: de Opzij Emancipatieprijs, die Vera ontving vanwege haar bijzondere verdiensten voor het Nederlandse vrouwenvoetbal). En van het IOC een International Olympic award voor mijn bijdrage aan de ontwikkeling van de sport. Daar ben ik heel trots op. Ik moet alleen niet worden gezien als een soort ontwikkelingscoach. We hebben echt topvoetbal gespeeld, en daarin moest ik echt op de toppen van mijn coach-kunnen alle trucs uit de kast halen om die resultaten te krijgen. Dat ging niet vanzelf. Ik ben een voetbalcoach, niet een ontwikkelingscoach. Al kan het een niet zonder het ander.


Wie of wat heeft jou het meest gevormd?
Ik ben er een van een drieling met twee broers. Mijn leven had er heel anders uitgezien als het twee zusjes waren geweest, haha. Ik groeide op samen met jongens. Daar word je door gevormd. En het ontmoeten van mijn man heeft me ook gevormd. Die is, naast de liefde van mijn leven en mijn maatje, altijd mijn mentor geweest. Ik kan altijd bij hem terecht. Hij heeft met alle topcoaches gewerkt en heeft zelf vele WK’s en EK’s meegemaakt. Hij weet als geen ander hoe het is om een eindtoernooi te spelen. En hij leert weer veel van mijn kennis op ander gebied. We kunnen elkaar verder helpen. Deze week zijn we 25 jaar getrouwd.

Gefeliciteerd! Wat heb jij voor tip voor vrouwen die in de sport zouden willen werken?
Zorg dat je een goeie mentor hebt. Iemand bij wie je terecht kan en die duidelijk kan blijven maken waar het om gaat. Iemand die begrijpt waar je als vrouw in de sport tegenaan loopt. Altijd, vroeger of later.

De laatste vraag. Er is een aflevering over jouw leven gemaakt bij Andere Tijden Sport. Deze wordt zondag 2 juni uitgezonden. Heb je ‘m zelf al gezien? Is het mooi geworden?
Ik vind het heel mooi geworden. Maar ik snap nog steeds niet wat andere mensen er mee moeten, haha. Wat moeten mensen met het meisje van het Kievitsplein dat ging voetballen en de wereld overtrok? Maar ze vonden het toch een verhaal dat dat verdiende. En deze documentairemakers kun je zo ontzettend vertrouwen. Het is echt een verademing. Ze hebben er zoveel energie in gestopt. En met zoveel gevoel voor wat er met iemand gebeurt als je in zo’n leven gaat wroeten. De documentaire is gekozen om op het SportFilmFestival te tonen. Dus kijk en oordeel zelf! Het is in ieder geval een oprechte en eerlijke documentaire.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *